Եվա Հայրապետյանի Ուսումնական բլոգ

Ինչպե՞ս նպաստեց Պարույր Սկայորդին Հայաստանի անկախ պետականության ձևավորմանը։

Նախաբան
Վանի թագավորության անկումից հետո Հայկական լեռնաշխարհը կրկին հայտնվեց քաղաքական անկայունության մեջ։ Սակայն այս իրավիճակում ի հայտ եկան նոր առաջնորդներ, որոնցից առանձնահատուկ էր Պարույր Սկայորդին։

Բուն մաս
Պարույր Սկայորդին կարևոր դեր խաղաց տարածաշրջանի քաղաքական կյանքում։ Նա միացավ Ասորեստանի դեմ ձևավորված դաշինքին՝ Մարաստանի և Բաբելոնի հետ։ Այս դաշինքը Ք.ա. 612 թվականին գրավեց և ավերեց Նինվեն, ինչի արդյունքում Ասորեստանը կործանվեց։

Այս պայքարին ակտիվ մասնակցության համար Պարույրը Մարաստանի արքա Կիաքսարի կողմից ճանաչվեց Հայաստանի թագավոր։ Սա կարևոր քայլ էր, քանի որ վերականգնվում էր հայկական պետականությունը։

Պարույր Սկայորդին կարողացավ միավորել մեծ տարածքներ՝ Վանա լճից մինչև Եփրատ։ Նրա նպատակն էր ամբողջ լեռնաշխարհի միավորումը, ինչը ցույց է տալիս նրա քաղաքական հեռատեսությունը։

Եզրակացություն
Այսպիսով, Պարույր Սկայորդին կարևոր դեր ունեցավ Հայաստանի պետականության վերականգնման գործում՝ օգտագործելով բարենպաստ միջազգային իրավիճակը և իր քաղաքական հմտությունները։

Ինչ գործոններ նպաստեցին Վանի թագավորության ձևավորմանը և ինչու այն դարձավ տարածաշրջանի հզոր պետություն։

Վանի թագավորության ձևավորումը պատահական երևույթ չէր, այլ երկարատև պատմական գործընթացի արդյունք, որի հիմքում ընկած էին ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին գործոններ։ Ք.ա. I հազարամյակի սկզբին Հայկական լեռնաշխարհում բնակվող բազմաթիվ ցեղեր և միություններ կանգնած էին ընդհանուր վտանգի առջև՝ հատկապես Ասորեստանի աճող հարձակումների պատճառով։ Այս հանգամանքը ստիպեց նրանց միավորվել և ստեղծել ավելի կենտրոնացված իշխանություն։

Կարևոր դեր խաղաց նաև առևտրային ուղիների փոփոխությունը։ Հայկական լեռնաշխարհը գտնվում էր կարևոր ճանապարհների խաչմերուկում, և այդ ուղիների վերահսկումը տնտեսական մեծ առավելություններ էր տալիս։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ էր ուժեղ պետություն, որը կարող էր ապահովել ինչպես անվտանգությունը, այնպես էլ տնտեսական կայունությունը։

Վանի թագավորության հզորացման մեջ մեծ նշանակություն ունեցավ երկաթի լայն կիրառումը։ Տարածաշրջանը հարուստ էր երկաթի հանքերով, ինչը հնարավորություն տվեց ստեղծել լավ զինված բանակ։ Երկաթե զենքերի օգտագործումը մեծ առավելություն տվեց Ասորեստանի դեմ պայքարում, ինչպես նաև նպաստեց գյուղատնտեսության զարգացմանը։

Պետության ամրապնդման գործում կարևոր էին նաև Իշպուինի և Մենուա արքաների իրականացրած բարեփոխումները։ Նրանք ստեղծեցին կանոնավոր բանակ, ամրապնդեցին կենտրոնական իշխանությունը և հաստատեցին միասնական կրոն՝ Խալդի աստծու գլխավորությամբ։ Այս քայլերը նպաստեցին երկրի ներքին միասնությանը և կայունությանը։

Վանի թագավորության հզորության գագաթնակետը կապված է Արգիշտի I-ի և Սարդուրի II-ի անունների հետ։ Նրանց օրոք պետությունը զգալիորեն ընդլայնվեց, կառուցվեցին նոր քաղաքներ, ինչպիսիք են Էրեբունին, և Վանի թագավորությունը դարձավ տարածաշրջանի առաջատար ուժերից մեկը։

Այսպիսով, Վանի թագավորության ձևավորումը պայմանավորված էր մի շարք գործոններով՝ արտաքին վտանգներով, տնտեսական շահերով և ներքին կազմակերպվածությամբ։ Այդ գործոնների համադրությունը հնարավորություն տվեց ստեղծել հզոր և կայուն պետություն, որը կարևոր դեր խաղաց Հայկական լեռնաշխարհի պատմության մեջ։

Արգիշտի I-ի դերը Վանի թագավորության հզորացման մեջ

Նախաբան

Վանի թագավորության պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում այն արքաները, որոնք նպաստել են պետության հզորացմանը։ Նրանցից ամենանշանավորներից մեկը Արգիշտի I-ն էր։

Բուն մաս

Արգիշտի I-ը գահ բարձրանալուց հետո շարունակեց իր նախորդների քաղաքականությունը՝ ուղղված պետության ընդլայնմանը։ Նա կազմակերպեց բազմաթիվ ռազմարշավներ և կարողացավ նվաճել նոր տարածքներ, հատկապես հյուսիսային ուղղությամբ։

Նրա կարևոր ձեռքբերումներից էր Էրեբունի քաղաքի հիմնադրումը Ք.ա. 782 թվականին։ Այս քաղաքը դարձավ կարևոր ռազմական և վարչական կենտրոն, որը նպաստեց նոր տարածքների վերահսկմանը։

Բացի այդ, Արգիշտիի օրոք պետությունը դարձավ ավելի կազմակերպված և ուժեղ։ Ռազմական հաջողությունները և ակտիվ քաղաքականությունը բարձրացրին Վանի թագավորության հեղինակությունը տարածաշրջանում։

Եզրակացություն

Այսպիսով, Արգիշտի I-ը մեծ դեր խաղաց Վանի թագավորության հզորացման գործում՝ ընդլայնելով տարածքները և ամրապնդելով պետության դիրքերը։

Ինչպիսի՞ կարգավիճակ ուներ Հայաստանը Աքեմենյան կայսրության կազմում և ինչ առանձնահատկություններ ուներ այդ վիճակը։

📄 Էսսե

Նախաբան
Ք.ա. VI դարում Մերձավոր Արևելքում ձևավորվեց Աքեմենյան հզոր կայսրությունը։ Հայաստանը դարձավ այդ կայսրության մի մասը, սակայն պահպանեց որոշ ինքնուրույնություն։

Բուն մաս
Աքեմենյանների տիրապետության ներքո Հայաստանը դարձավ սատրապություն։ Այն պարտավոր էր հարկ վճարել և զորք տրամադրել, սակայն պահպանեց ներքին ինքնավարությունը։

Դարեհ I-ի բարեփոխումների արդյունքում կայսրությունը բաժանվեց սատրապությունների, և Հայաստանը դարձավ դրանցից մեկը։ Սատրապները կառավարում էին տարածքները և ապահովում կայսրության շահերը։

Չնայած ենթակայությանը՝ Հայաստանը կարևոր դիրք ուներ։ Արքայական ճանապարհի մի հատված անցնում էր Հայաստանի տարածքով, ինչը նպաստում էր առևտրի զարգացմանը։ Բացի այդ, հայկական արքաները երբեմն ունեին բարձր դիրք և նույնիսկ դրամներ էին հատում։

Եզրակացություն
Այսպիսով, Հայաստանը Աքեմենյան կայսրության կազմում գտնվելով՝ պահպանեց որոշ ինքնուրույնություն և կարևոր դեր խաղաց կայսրության տնտեսական և ռազմական կյանքում։

ԵԶՐՈՒՅԹՆԵՐ

Վերածնունդ (ֆրանս.՝ Ռենեսանս) — Հասարակական–քաղաքական և մշակութային շարժում. սկսվել է Իտալիայում XIV դարում:

Բարձր Վերածնունդ– Վերածննդի զարգացման բարձրակետը. ընդգրկում է XV դարի վերջից մինչև XVI դարի կեսերն ընկած ժամանակահատվածը:

Ուտոպիա — Իդեալական հասարակարգի ստեղծման ուսմունք: Այն սովորաբար անիրատեսական է:

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ

Հումանիստ — Մարդասեր:

Դանտե Ալիգիերի – Իտալացի բանաստեղծ Ֆլորենցիա քաղաքից (1265-1321 թթ.): Կա տեսակետ, որ նրանով է սկզբնավորվում Վերածնունդը:

Ջովանի Բոկաչչո — Իտալացի գրող Ֆլորենցիա քաղաքից (1313-1375 թթ.):

Լեոնարդո դա Վինչի — Իտալացի նկարիչ, գիտնական (1452-1519 թթ.)։

Միքելանջելո Բուոնարոտի — Իտալացի հռչակավոր քանդակագործ, նկարիչ և ճարտարապետ (1475-1564 թթ.):

Ռաֆայել Սանտի — Իտալացի նկարիչ և ճարտարապետ (1483-1520 թթ.):

Նիկոլո Մաքիավելի — Իտալացի փիլիսոփա, պատմաբան, քաղաքական գործիչ (1469-1527 թթ.)

Էրազմ Ռոտերդամցի — Նիդերլանդացի հումանիստ (1466-1536 թթ)։

Թոմազո Կամպանելա — Իտալացի հումանիստ (1568–1639 թթ):

Թոմաս Մոր — Անգլիացի հումանիստ, Անգլիայի վարչապետ (1478-1535 թթ.)։

Ալբրեխտ Դյուրեր — Գերմանացի նկարիչ, փորագրիչ (1471-1528 թթ):

Պիտեր Բրոյգել Ավագ — Ֆլամանդացի նկարիչ (մոտ 1525-1569 թթ.):

Նոր մշակույթի առաջացման պատմական պայմանները

Վերածննդի մշակույթի առաջացումը կապված էր քաղաքների և ապրանքադրամական հարաբերությունների զարգացման հետ:

Քաղաքների հարուստ առևտրականներն ու արհեստավորները իրենց հարստության մի մասը ծախսում էին շքեղ պալատներ, շենքեր կառուցելու, երեխաներին կրթության տալու համար: Աճեց մի շարք մասնագետների` ճարտարապետ, ճարտարագետ, նկարիչ, ուսուցիչ, պահանջարկը:

Մինչև նոր մշակույթի երևան գալը միջնադարի մտածողները առավելապես գրում էին Աստծո մասին, իրենց խնդիրն էին համարում դավանաբանական հարցերի պարզաբանումը:

Իտալիայի քաղաքների տնտեսական և մշակութային բուռն զարգացումը փոխեց վերաբերմունքը հոգևոր և աշխարհիկ կյանքի հանդեպ: XIV դարից սկսած՝ փորձեր էին արվում վերականգնելու մոռացության մատնված անտիկ մշակույթը և օգտագործելու դրա կարևոր նվաճումները:

Վերածննդի բովանդակությունը

Սկիզբ առնող նոր մշակույթի ներկայացուցիչները խոնարհվում էին հունահռոմեական արվեստի և գիտության առջև, այն համարում էին մշակույթի «ոսկեդար»:

Վերածննդի գործիչներն ուսումնասիրում էին ոչ միայն Սուրբ Գիրքը, այլև անտիկ հեղինակներին, որոնց ուշադրության կենտրոնում հիմնականում մարդն էր: Դասական լատիներենը դարձավ պաշտոնական հաղորդակցության ու գիտության լեզու:

Վերածննդի ներկայացուցիչները սկսեցին հետաքրքրություն դրսևորել մարդու և նրա երկրային կյանքի նկատմամբ: Մարդը դարձավ նոր մշակույթի ուսումնասիրման և ճանաչողության առանցքը: Այդ պատճառով Վերածննդի գործիչներին սկսեցին անվանել հումանիստներ:

Հումանիստներն իրենց հիմնական նպատակը համարում էին մարդուն ճանաչելը: Նրանց կարծիքով մարդն ունի արժանապատվություն, անհատական արժեք և ամեն ինչի հասնելու ունակություն: XV դ հումանիզմը վերածվեց մշակութային շարժման, քանի որ հումանիստներն իրենց գաղափարները տարածում էին հասարակության տարբեր խավերում:

Իտալական գրականությունը և արվեստը

Մշակութային այս նոր մոտեցումների հիման վրա բուռն զարգացում ապրեցին իտալական գրականությունը, արվեստը և գիտությունը:

Վերածննդի գրականությունը հիմնադրել են «Ֆլորենցիայի երեք լուսատուները»՝ Դանտե Ալիգիերին, Ֆրանչեսկո Պետրարկան և Ջովանի Բոկաչչոն:

Դանտեն աշխարհին հայտնի է իր «Աստվածային կատակերգություն» պոեմով: Պետրարկան առաջինն էր, որի պոեզիան ամբողջովին նվիրված էր մարդուն: Նրա գաղափարները շարունակեց Բոկաչչոն:

Այսպես կոչված Բարձր Վերածննդի աշխարհահռչակ ստեղծագործողներ են Լեոնարդո դա Վինչին, Միքելանջելո Բուոնարոտին և Ռաֆայել Սանտին:

Բարձր Վերածննդի դարաշրջանում մեծ զարգացում ապրեց նաև փիլիսոփայական և քաղաքագիտական միտքը: Սոցիալական հավասարության և արդարության գաղափարները տեղ են գտել հումանիստ Թոմազո Կամպանելայի «Արևի քաղաքը» ուտոպիական ստեղծագործության մեջ:

Վերածննդի մշակույթը մեծ դեր է խաղացել իտալացիների պատմության մեջ: Ներքին կռիվներից և օտարերկրյա տիրապետությունից թուլացած Իտալիայում նոր մշակույթի հիման վրա սկսեց զարգանալ ազգային միասնության գիտակցությունը: Սակայն այդ ժամանակ չկային Իտալիան միավորող ուժեր, ուստի երկիրը դեռ երկար ժամանակ մնաց մասնատված:

Հյուսիսային Վերածնունդը

Վերածնունդը Իտալիայից տարածվեց եվրոպական մյուս երկրներում, որոնք հիմնականում ընկած էին Իտալիայից հյուսիս: Այդտեղի նոր մշակույթը ստացել է Հյուսիսային Վերածնունդ ընդհանրական անվանումը:

Նշանավոր հումանիստ էր անգլիացի Թոմաս Մորը: Նա հայտնի դարձավ «Ուտոպիա» գրական ստեղծագործությամբ:

Զարգացում ապրեց նաև Հյուսիսային Վերածննդի արվեստը: Այդ բնագավառում հատկապես մեծ հռչակ էին վայելում Ալբրեխտ Դյուրերը, Ռեմբրանդտը և Պիտեր Բրոյգել Ավագը:

Այսպիսով՝ Վերածննդի դարաշրջանում սկսեց ձևավորվել եվրոպական նոր մշակույթը:

ԱՄՓՈՓԻՉ ՀԱՐՑԵՐ

1. Ինչո՞ւ մշակույթի ծաղկման դարաշրջանը կոչվեց Վերածնունդ:

Այդ դարաշրջանը կոչվեց Վերածնունդ, որովհետև այդ ժամանակ վերածնվեցին անտիկ աշխարհի բազմաթիվ արժեքներ, մշակույթը, արվեստը և գիտությունը։ Մարդիկ նորից սկսեցին ուսումնասիրել հին հունահռոմեական մշակույթը և օգտվել նրա նվաճումներից։

2. Ո՞ր ժամանակաշրջանն է կոչվում Բարձր Վերածնունդ և ինչո՞ւ:

Բարձր Վերածնունդ է կոչվում XV դարի վերջից մինչև XVI դարի կեսերն ընկած ժամանակաշրջանը, որովհետև այդ տարիներին Վերածննդի մշակույթը հասավ իր զարգացման բարձրակետին։ Այդ ժամանակ ստեղծագործեցին մեծ արվեստագետներ ու մտածողներ։

3. Վերածննդի հեղինակները ո՞ր հարցերի ուսումնասիրությունն էին կարևորում։

Վերածննդի հեղինակները կարևորում էին մարդու կյանքի, նրա արժանապատվության, անհատական արժեքի և ունակությունների ուսումնասիրությունը։ Նրանք մարդուն դարձրին մշակույթի և գիտության գլխավոր կենտրոնը։

4. Ո՞վ է համարվում առաջին հումանիստը:

Առաջին հումանիստ հեղինակը համարվում է Ֆրանչեսկո Պետրարկան։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված էին մարդուն, նրա զգացմունքներին և ներաշխարհին։

5. Ներկայացրո՛ւ Վերածննդի նշանավոր արվեստագետների ստեղծագործությունները:

Վերածննդի նշանավոր արվեստագետներ էին Լեոնարդո դա Վինչին, Միքելանջելո Բուոնարոտին և Ռաֆայել Սանտին։ Նրանք ստեղծեցին բազմաթիվ աշխարհահռչակ նկարներ, քանդակներ և ճարտարապետական գործեր, որոնք մեծ ազդեցություն ունեցան եվրոպական մշակույթի վրա։

6. Դրանցից որո՞նց նյութն է Աստվածաշնչից:

Վերածննդի արվեստի մի շարք ստեղծագործություններ ստեղծվել են Աստվածաշնչյան թեմաներով։ Հատկապես Միքելանջելոյի և Ռաֆայելի գործերում հաճախ պատկերվել են կրոնական թեմաներ և սուրբ կերպարներ։

7. Գիտե՞ս որևէ ստեղծագործություն, որի նյութը ծագում է անտիկ մշակույթից:

8. Նշի՛ր մի քանի հումանիստների և նրանց ստեղծագործությունները:

Ֆրանչեսկո Պետրարկան գրել է մարդուն նվիրված բանաստեղծություններ, Թոմաս Մորը՝ «Ուտոպիա», Էրազմ Ռոտերդամցին՝ «Գովք հիմարության», իսկ Թոմազո Կամպանելան՝ «Արևի քաղաքը» ստեղծագործությունը։

9. Ի՞նչ կարևոր գաղափարներ էին առաջադրում Բարձր Վերածննդի և Հյուսիսային Վերածննդի հումանիստները:

Նրանք առաջադրում էին մարդու արժանապատվության, ազատ մտածողության, կրթության, սոցիալական հավասարության և արդար հասարակության գաղափարներ։ Նրանք հավատում էին, որ մարդը կարող է զարգանալ և փոխել աշխարհը։

10. Թոմաս Մորի ստեղծագործությունն ինչո՞ւ էր կոչվում «Ուտոպիա»:

Բառապաշար

Առաջին գիտական հեղափոխություն — Գիտնականները այդպես են անվանել XVI-XVII դարերում գիտության թռիչքաձև զարգացումը:

Հերետիկոս — Մարդ, որը հրաժարվում է քրիստոնեական հավատքից, եկեղեցական կանոններից և ծեսերից:

Նիկողայոս Կոպեռնիկոս — Լեհ գիտնական (1473-1543 թթ.), Առաջին գիտական հեղափոխության հիմնադիրը:

Անդրեաս Վեզալիուս — Ֆլամանդացի բժիշկ (1514–1564 թթ.):

Գալիլեո Գալիլեյ — Իտալացի աստղաբաշխ և ֆիզիկոս (1564–1642 թթ.)։

Ջորդանո Բրունո — Իտալացի գիտնական (1548-1600 թթ.)։

Ֆրենսիս Բեկոն Անգլիացի փիլիսոփա (1561-1626 թթ.):

Ռընե Դեկարտ Ֆրանսիացի մաթեմատիկոս (1596-1650 թթ.)։

Իսահակ Նյուտոն — Անգլիացի հայտնի գիտնական (1643-1727 թթ.)։

Գիտական հեղափոխության նախադրյալները

Միջնադարի ավարտին գիտությունը մեծ առաջընթաց ունեցավ։ Վերածննդի դարաշրջանը, որը սկիզբ դրեց աշխարհի նոր գիտական ընկալմանը,նախադրյալ դարձավ առաջին գիտական հեղափոխության համար: Կարևոր դեր խաղացին նաև Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունները և Ռեֆորմացիան: Իսկ տնտեսական համակարգի փոփոխությունը, հատկապես ձեռնարկատիրության և առևտրի վերելքը, զենքի և զինամթերքի կատարելագործումը ճշգրիտ գիտելիքների մեծ պահանջարկ էին առաջացրել:

Այդպիսի գիտելիքները սովորաբար ձեռք էին բերվում փորձի ու գիտական հայտնագործությունների միջոցով։ Նման ճանապարհով ստացված գիտելիքները թռիչքաձև զարգացում ապահովեցին գիտության բնագավառում:

XVI-XVII դարերում հատկապես մեծ առաջընթաց ունեցան բնական գիտությունները և մաթեմատիկան: Զարգացավ նաև փիլիսոփայական միտքը: Նոր գաղափարների ազդեցությամբ վերանայվեցին մարդու, հասարակության և բնության մասին մինչ այդ եղած կրոնական և առասպելաբանական պատկերացումները:

Նշանավոր գիտնականներն ու նրանց նվաճումները

Գիտական հեղափոխության առաջին ներկայացուցիչն է Նիկողայոս Կոպեռնիկոսը: Նա ժխտում էր այն տեսակետը, թե Տիեզերքի կենտրոնը Երկիր մոլորակն է:

Նա ապացուցում էր, որ Տիեզերքի կենտրոնում Արեգակն է: Բոլոր մոլորակները, այդ թվում՝ Երկիրը, պտտվում են Արեգակի շուրջը: Հասկանալով, թե կաթոլիկ եկեղեցու կողմից ինչպես կընդունվի իր տեսությունը, Կոպեռնիկոսը բարեկամներին խնդրեց, որ իր աշխատությունը հրատարակեն իր մահից հետո: Այդպես էլ եղավ, սակայն կաթոլիկ եկեղեցին նրա հետևորդներին հայտարարեց հերետիկոս:

Բժիշկ Անդրեաս Վեզալիուսը ուսումնասիրում էր մարդու մարմինը: Նա հերձման միջոցով տվեց մարդկային մարմնի ճշգրիտ կառուցվածքը և նկարագրությունը։ Նրա աշխատությունը հիմք դարձավ ժամանակակից «Անատոմիա գիտության համար: Ասում են, որ հերձում կատարելու համար Վեզալիուսը գողանում էր կախաղան հանված մարդկանց դիակները: Այդ ժամանակ եկեղեցին արգելում էր ուսումնասիրել Աստծո ստեղծած մարդու մարմինը: Որպեսզի չենթարկվի եկեղեցու հալածանքներին, նա դարձավ Կարլոս V կայսեր անձնական բժիշկը:

Ջորդանո Բրունոն ասում էր, որ Տիեզերքն անսահման է: Այնտեղ կան բազմաթիվ մոլորակներ: Աստղերը հեռավոր արեգակներ են, որոնց շուրջը պտտվում են մարդկանցով բնակեցված մոլորակներ: Եկեղեցուն չհաջողվեց ստիպել Բրունոյին հրաժարվել իր գաղափարներից, որի պատճառով էլ նրան 1600 թ. ողջակիզեցին:

Ֆրենսիս Բեկոնը կարծում էր, որ շրջապատող մի ջավայրը և բնությունն անհրաժեշտ է ուսումնասիրել փորձի միջոցով: Նրա կարծիքով գիտությունը մարդուն հնարավորություն կտա վերափոխելու կյանքը:

Գալիլեո Գալիլեյը նույնպես կարծում էր, որ Երկիրը պտտվում է Արեգակի շուրջը: Նա հայտնագործեց մարմինների ազատ անկման օրենքը, ստեղծեց հզոր աստղադիտակ: Գալիլեյը առաջինը հայտնագործեց

Լուսնի վրա գոյություն ունեցող անհարթությունները: Ինկվիզիցիան նրան ստիպեց հրաժարվել իր գաղափարներից: Չնայած դրան՝ դատարանից դուրս գալիս Գալիլեյն ասել է. «Բայց, այնուամենայնիվ, այն [Երկիրը] պտտվում է»։

Աշխարհի և մարդու մասին նոր պատկերացումները

Նոր գիտության նվաճումները արմատապես փոխեցին տվյալ ժամանակաշրջանի մարդկանց աշխարհընկալումն ու պատկերացումները։ Այդ գործընթացում ակնառու էր Գալիլեյի և Ֆ. Բեկոնի դերը, որոնք հայտնագործեցին բնության և հասարակության ճանաչողության մասին օրենքներ: Բեկոնին է պատկանում «Գիտելիքն ուժ է» հանրահայտ ասույթը:

XVII դարը հաճախ անվանում են մաթեմատիկայի դար: Գալիլեյը պնդում էր, որ բնությունը «գիրք է՝ գրված մաթեմատիկայի լեզվով»: Իսկ Դեկարտը կոչ էր անում բոլոր ճշմարտությունները կասկածի տակ առնել և գիտականորեն ապացուցել դրանց գոյությունը: Իր իսկ գոյությունը նա ապացուցում էր այսպես. «Ես մտածում եմ, հետևաբար գոյություն ունեմ»:

Մեծացավ հարգանքը գիտության նկատմամբ: Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Գերմանիայում պետության հովանավորությամբ ստեղծվեցին ակադեմիաներ, որտեղ աշխատում էին ժամանակի ականավոր գիտնականները: Նրանցից մեկն էլ անգլիացի Նյուտոնն էր, որը եզրափակեց XVII դարի գիտական հեղափոխությունը:

Այսպիսով՝ Առաջին գիտական հեղափոխությունը դարձավ այն կարևոր նախադրյալներից մեկը, որն ապահովեց Եվրոպայի անցումը քաղաքակրթության հաջորդ փուլ՝ արդյունաբերական հասարակություն:

Հարցեր և առաջադրանքներ.

1. Պարզաբանի՛ր ճշգրիտ գիտելիքների պահանջարկի աճի պատճառները XV- XVI դարերում։

Այդ ժամանակ զարգացավ առևտուրը, ձեռնարկատիրությունը, նաև կատարելագործվեցին զենքերն ու արտադրությունը։ Դրա համար անհրաժեշտ էին ավելի ճշգրիտ գիտելիքներ, որոնք հնարավոր էր ստանալ փորձերի և ուսումնասիրությունների միջոցով։

2. Բացատրի՛ր «Առաջին գիտական հեղափոխություն» հասկացության իմաստը: Ո՞ր ժամանակաշրջանն է ընդգրկում այն։

Առաջին գիտական հեղափոխություն է կոչվում XVI–XVII դարերում գիտության արագ և մեծ զարգացումը, երբ փոխվեցին բնության, մարդու և աշխարհի մասին պատկերացումները։

3. Որո՞նք էին Առաջին գիտական հեղափոխության նախադրյալները:

Նախադրյալներ էին Վերածնունդը, աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունները, Ռեֆորմացիան, ինչպես նաև տնտեսության զարգացումը և գիտելիքների պահանջարկի աճը։

4. Ներկայացրե՛ք դրա նշանավոր գործիչներին ու նրանց գործունեությունը:

Կոպեռնիկոսը ապացուցեց, որ Երկիրը պտտվում է Արեգակի շուրջ։ Վեզալիուսը ուսումնասիրեց մարդու մարմինը։ Գալիլեյը զարգացրեց աստղագիտությունը և ֆիզիկան։ Բրունոն խոսեց անսահման Տիեզերքի մասին։ Բեկոնը կարևորեց փորձը գիտության մեջ։ Դեկարտը շեշտեց տրամաբանությունն ու կասկածը։ Նյուտոնը ձևակերպեց կարևոր օրենքներ։

5. Փորձի՛ր ներկայացնել Գալիլեյի դերը Առաջին գիտական հեղափոխության մեջ:

Գալիլեյը զարգացրեց աստղագիտությունը, հաստատեց Երկրի շարժման գաղափարը, ստեղծեց աստղադիտակ և հայտնաբերեց Լուսնի մակերևույթի անհարթությունները։ Նա նաև զարգացրեց ֆիզիկայի օրենքները։

6. Ո՞րն էր Բեկոնի՝ շրջապատող միջավայրի և բնության ուսումնասիրության գլխավոր սկզբունքը:

Ֆրենսիս Բեկոնը ասում էր, որ բնությունը պետք է ուսումնասիրել փորձի միջոցով, որովհետև գիտությունը մարդուն տալիս է ուժ և հնարավորություն փոխելու կյանքը։

7. Ինքնուրույն փորձի´ր պարզել և դատարանին ներկայացնել, թե ինչու Բրունոյին ողջակիզեցին:

Սեպտեմբեր

«Մեր դարի պատմական լրատվամիջոցը»․ Նախագիծ

Հոկտեմբեր

Իմ տոհմը

Նոյեմբեր

Դեկտեմբեր

«Երբ ձայնը անցավ լարերով» Նախագիծ.

Փետրվար

Ինչպես էին օտարակաները տեսնում հայերին XIXդ.

Մարտ

Թոփ 10 ամենահետաքրքիր փաստեր XIX դարից

Ապրիլ

Հայերը օսմանյան կայսրությունում

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ

Հեղափոխություն– Հասարակության քաղաքական, սոցիալ–տնտեսական կառուցվածքի և մշակութային կյանքի արմատական փոփոխություն:

Քաղաքացիական պատերազմ — Քաղաքական ուժերի, սոցիալական խմբերի միջև զինված պայքարը քաղաքական իշխանության հասնելու համար:

Անկախականներ — Անգլիական հեղափոխության առաջատար ուժերից:

Պրեսբիտերականներ – Բողոքական եկեղեցուց ծագած կրոնական ուղղություն:

Ռազմական դիկտատուրա — Քաղաքական ուժի կամ անձանց իշխանություն, որը պետության կառավարումն իրականացնում է բանակի վրա հենվելով:

Ռոյալիստներ — Թագավորի կողմնակիցներ:

Սահմանադրություն– Պետության հիմնական օրենք, որը սահմանում է քաղաքացիների ազատություններն ու իրավունքները, իշխանության մարմինների կառուցվածքը, գործառույթները, դատական համակարգը և այլն:

Սահմանադրական միապետություն — Միապետական կառավարման համակարգ, որտեղ թագավորի իշխանությունը ժառանգական է, բայց սահմանափակված է սահմանադրությամբ:

Չարլզ I — Անգլիայի թագավոր, գահակալել է 1625-1649 թթ.:

Օլիվեր Քրոմվել — Անգլիական հեղափոխության առաջնորդ (1599–1658 թթ.)։

Ստյուարտների արքայատոհմ — Շոտլանդական ծագման արքայատոհմ, որն ընդմիջումներով գահակալել է Անգլիայում 1603–1714 թթ.:

Ջեյմս II — Անգլիայի թագավոր, գահակալել է 1685-1688 թթ.։

«Փառահեղ հեղափոխություն» — Անգլիայում 1688-1689 թթ. տեղի ունեցած պետական հեղաշրջման պատկերավոր անվանումը:

Վիլհելմ Օրանցի — Անգլիայի թագավոր, գահակալել է 1689–1694 թթ.:

Հեղափոխության պատճառները

XVI դարում և XVII դարի սկզբներին Անգլիայում սկսվեց արդյունաբերության վերելք: Դրա արդյունքում Անգլիան վերածվեց արդյունաբերական արտադրանք արտահանողի, որը մեծ եկամուտներ էր բերում։ Միաժամանակ ընթանում էր գաղութների ձեռքբերման գործընթացը:

Ձեռնարկատիրությունը վերածվում էր ամենաեկամտաբեր ոլորտի: Դրա հետագա զարգացմանը խանգարում էր արքունիքի, խոշոր ազնվականության և եկեղեցու կողմից պաշտպանվող ավատատիրական կարգը: Թագավորը և նրա կողմնակիցները փորձում էին ամեն կերպ պահպանել արդյունաբերության և առևտրի նկատմամբ վերահսկողությունը: Ավատատիրական կարգը երկրի զարգացման գլխավոր խոչընդոտն էր:

XVII դ. առաջին կեսին խորհրդարանի Համայնքների պալատի և թագավորի միջև բազմիցս տեղի էին ունենում բախումներ: Թագավոր Չարլզ I–ը ցրեց խորհրդարանը: Ի պատասխան՝ առևտրաարդյունաբերական խավը և նրանց հետ կապված առաջադեմ ազնվականությունը հրաժարվեցին հարկեր վճարելուց:

Հեղափոխության սկիզբը. քաղաքացիական պատերազմը

Երկրում առաջացավ տնտեսական և քաղաքական ճգնաժամ: Հին կարգերի կողմնակիցները թագավորի գլխավորությամբ փորձում էին մասնակի զիջումներով պահպանել իրենց իշխանությունը: Իսկ երկրի առաջադիմական ուժերը` ի դեմս առևտրաարդյունաբերական խավի և նոր ազնվականության, պահանջում էին արմատական փոփոխություններ:

Չարլզ I–ը հարկադրված էր 1640 թ. հրավիրել խորհրդարան: Այս իրադարձությունն ընդունված է համարել Անգլիական հեղափոխության սկիզբ: Հեղափոխությունը բուռն իրադարձություններով շարունակվեց մինչև 1660 թվականը:

Խորհրդարանը 1642 թ. թագավորին հանձնեց 19 առաջարկներ, որոնցում ներկայացված էին նրա իշխանությունը սահմանափակող կետեր: Թագավորը մերժեց առաջարկները և երկու օր անց զորքով շարժվեց Լոնդոնի վրա: Խորհրդարանը ստեղծեց բանակ Օլիվեր Քրոմվելի գլխավորությամբ: Հեղափոխականները հաղթեցին թագավորի զորքին։ Երկրում ծավալվեց քաղաքացիական պատերազմ:

Քրոմվելի բանակը 1645 թ. հուլիսի 14–ին Նեյսբիի մոտ պարտության մատնեց հակառակորդին:

Չարլզ I–ը փախավ Շոտլանդիա: 1647 թ. խորհրդարանը, փրկագին վճարելով շոտլանդացիներին, թագավորին բերեց Լոնդոնից ոչ հեռու գտնվող մի վայր: Նրան կրկին առաջարկվեց ընդունել իրենց պահանջները, սակայն արքան մնաց անդրդվելի:

Խորհրդարանում և հասարակության տարբեր խավերի ներսում, ինչպես նաև բանակի ղեկավարության մեջ չկար միասնական վերաբերմունք հետագա գործողությունների հետ կապված: Թագավորին հաջողվեց փախչել կալանքի վայրից: Նա գաղտնի սկսեց զորք հավաքել Շոտլանդիայում, որպեսզի վերականգնի իր իշխանությունը: Սակայն 1648 թ. օգոստոսին Քրոմվելը հաղթեց շոտլանդացիներին: 1649 թ. հունվարին թագավորը մահապատժի ենթարկվեց, իսկ մայիսին Անգլիան հռչակվեց հանրապետություն:

Այսպես ավարտվեց յոթ տարի տևած քաղաքացիական պատերազմը:

Քրոմվելի պրոտեկտորատը

Հեղափոխականների մեջ կային երկու խմբավորումներ, որոնց կարծիքը պետության կառավարման նոր համակարգի հարցում տարբերվում էր: Մի մասը կարծում էր, որ պետք է ստեղծել սահմանադրական միապետություն (պրեսբիտերականներ), մյուսները հակված էին դեպի հանրապետությունը (անկախականներ):

1650 թ. Քրոմվելը նշանակվեց բանակի գլխավոր հրամանատար: Օգտվելով իրեն տրված լիազորություններից` նա ցրեց խորհրդարանի ազնվականներից կազմված վերին պալատը: Դրա փոխարեն ստեղծեց իր մերձավորներից բաղկացած խորհուրդ:

Քրոմվելը ընդունեց մի շարք օրենքներ, որոնք կարգավորում էին հասարակության կյանքի տարբեր բնագավառները: Պետականացվեց արքունի գանձարանը: Վերափոխությունների համար անհրաժեշտ դրամական միջոցները նա հայթայթում էր պարտված թագավորի մերձավորներից:

Հաջորդ փոփոխությունը խորհրդարանի նոր կազմն էր: 1653 թ. Քրոմվելը ցրեց խորհրդարանը: Փոխարենը նա ոչ թե ընտրեց, այլ նշանակեց խորհրդարանի նոր անդամներին: Նույն տարվա վերջին խորհրդարանը Քրոմվելին տվեց «Գլխավոր պաշտպանի» (Լորդ պրոտեկտոր) լիազորություններ: Նրա կառավարման 1653–1658 թթ. ժամանակահատվածը ստացել է «Քրոմվելի պրոտեկտորատ» անվանումը։ Քրոմվելը երկիրը բաժանեց 11 ռազմավարչական շրջանների, որոնց ղեկավարները հաշվետու էին միայն իրեն:

Խորհրդարանը Քրոմվելին առաջարկեց դառնալ թագավոր, սակայն հաշվի առնելով բանակի հեղափոխական տրամադրությունները` նա մերժեց: Փաստացի նրա իշխանությունը շատ չէր տարբերվում թագավորականից:

Քրոմվելի իշխանությունը ռազմական դիկտատուրա էր, քանի որ հենվում էր բանակի վրա: 1657 թ. ընդունվեց սահմանադրություն: Գործադիր իշխանությունը հանձնվեց բանակի ղեկավարությանը, որը վերահսկվում էր խորհրդարանի կողմից:

Ստյուարտների արքայատոհմի վերականգնումը

Քրոմվելի մահից հետո դեպքերի զարգացումը, սակայն, հանգեցրեց նրան, որ Անգլիայում վերականգնվեց միապետությունը: 1660 թվականին Ստյուարտների արքայատոհմը վերադարձավ գահին:

1688 թ. խորհրդարանը Ջեյմս II թագավորին մեղադրեց սահմանադրության խախտման մեջ: Խորհրդարանը համաձայնության եկավ Նիդերլանդներում կառավարող Վիլհելմ Օրանցու հետ և նրա օգնությամբ երկրից վտարեց Ջեյմս II-ին: 1689 թ. Վիլհելմը հռչակվեց Անգլիայի թագավոր: Այդ բոլորը կատարվեց առանց արյունահեղության և բռնությունների, որի համար կատարվածը անվանեցին «Փառահեղ հեղափոխություն»:

Սահմանադրական միապետության ստեղծումը

Խորհրդարանն ընդունեց երկրի հասարակական–քաղաքական կյանքը կարգավորող կարևոր օրենքներ: 1689 թ. հաստատված «Իրավունքների օրենքը» օրենսդրական իշխանությունը տալիս էր խորհրդարանին: Հարկերի և պետական եկամուտների տնօրինումը, ինչպես նաև դատական իշխանությունը ևս անցնում էին խորհրդարանին: Հռչակվում էր նաև խոսքի և դավանանքի ազատություն: Թագավորին վերապահվում էր միայն գործադիր իշխանությունը: Ընդունված օրենքները սկիզբ դրեցին սահմանադրական միապետության ստեղծմանն Անգլիայում:

Հարցեր և առաջադրանքներ.

1. Բացատրի՛ր հեղափոխություն և քաղաքացիական պատերազմ հասկացությունները:

Հեղափոխությունը հասարակության քաղաքական, սոցիալ–տնտեսական և մշակութային կյանքի արմատական փոփոխությունն է։ Քաղաքացիական պատերազմը երկրի ներսում տարբեր քաղաքական ուժերի կամ խմբերի միջև զինված պայքարն է իշխանության համար։

2. Արդյոք ճի՞շտ էր թագավորին մահապատժի ենթարկելը:

Տեքստում ասվում է, որ թագավորը չէր համաձայնվում սահմանափակել իր իշխանությունը և առաջացավ պատերազմ։ Մահապատիժը եղել է հեղափոխության հետևանք, բայց դա վիճահարույց հարց է՝ արդար էր, թե ոչ։

3. Իրականում ինչպիսի՞ իշխանություն ստացավ Քրոմվելը:

Քրոմվելը փաստացի դարձավ երկրի գլխավոր ղեկավար, նրա իշխանությունը հիմնված էր բանակի վրա, և նա ուներ գրեթե թագավորի նման լիազորություններ։

4. Ինչո՞ւ Քրոմվելը հրաժարվեց թագավոր դառնալու առաջարկից: Կարո՞ղ էր արդյոք Քրոմվելը ընդունել թագավոր դառնալու առաջարկը. եթե այո, ապա քո կարծիքով ինչպե՞ս կվերաբերվեր բնաչությունը այդ քայլին:

Նա հրաժարվեց, որովհետև բանակի հեղափոխական տրամադրությունները դեմ էին թագավորությանը։ Նա կարող էր ընդունել առաջարկը, բայց դա կարող էր առաջացնել դժգոհություն ժողովրդի և բանակի մեջ։

5. Ի՞նչ անվանում ստացան 1688–1689 թթ. իրադարձությունները և ինչո՞ւ:

Այդ իրադարձությունները կոչվեցին «Փառահեղ հեղափոխություն», որովհետև դրանք տեղի ունեցան առանց արյունահեղության և բռնությունների։

6. Արդյո՞ք «Փառահեղ հեղափոխությամբ» լուծվեցին Անգլիական հեղափոխության նպատակները:

Իմ կարծիքը՝
Այս պատմվցքը իմ համար շատ հուզիչ էր և կարծում եմ գլխավոր իմաստը այն էր, որ չնայած ինչքան անունևոր է կամ խեղճ մարդը նա արժանի է սիրո։ Մենք պատմվացքի ընթացքում տեսան թե արդեն ինչպես էր արաբը հարմարվել և ընտանիքի մի մասը և նրա մահը շատ ազդեց ընտանիքի արաբների մասին։ Կարևոր է, որ մենք հարգենք բոլոր մարդկանց և սիրենք, որովհետև բոլորնել դրան արժանի են։

Առաջադրանքներ`

1.Գրի’ր ասելիքը։

Պատմության ասելիքն սյն էր, որ կապ չունի մարդու կարողությունը, տեսքը կամ գումարի առկայությունը բոլորնել արժանի են սիրո և լավ ընկերոջ։ Այդ մարդիկ մեզանից ինչ որ բանով պակաս չեն և պետք է իրենց վերաբերվենք այնպես ինչպես կվերաբերվեինք ցանկացած մարդու։

2.Եթե հանդիպեի արաբին․․․

Ապա ուղակի կսկեի իր հետ զրուցել, որովհետև նոր մարդու հետ հանդիպելը միշտ լավ է և հետաքրքրիր է լսել իրենց կյանքի պատմություները։

3.Պատմվածքի առանցքային կերպարներ, բնութագիր։

4.Պատմվածքում արտահայտված տրամադրությունը։

Պատմվացքը արտահայտում էր հուզիչ և տխուր տրամադրություն, երբ որ արաբը և քեռին ցանոթացած իմացաք արաբը մասին հուզիչ, իսկ եր որ մահացավ տխուր։

5.Ինչպիսի°ն էր միջավայրը, որում ներկյացված են պատմվածքի գործողություները։

Ապրիլի 6-8-ը

Քառակուսային հավասարումների կիրառությունը խնդիրներ լուծելիս։

Ապրիլի 20-23-ը

Ընդհանուր տեսքի քառակուսային հավասարումներ և Վիետի թեորեմը

Ամփոփիչ առաջադրանքներ

Ապրիլի 27-30-ը

Թեմա՝ y=x ֆունկցիան և նրա գրաֆիկը։

y=√x ֆունկցիայի գրաֆիկը։

Ապրիլի 6-9-ը

Երկու շրջանագծերի փոխադարձ դասավորությունը

Ամփոփիչ հարցաշար։ Հարցաշարն՝ այստե՛ղ։

Ապրիլի 13-18-ը

Կանոնավոր բազմանկյուն

Ապրիլի 20-23-ը

Պտտման մարմիններ

Document3Առաջադրանքներ

Document4Շրջանագծի արտագծյալ և ներգծյալ անկյուններ

Ապրիլի 27-30-ը

Ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյան սինուսը, կոսինուսը և տանգենսը